Wednesday, July 15, 2015

वारकऱ्यांचे स्वागत असो!

मराठी अस्मिता ही सर्वोत्कृष्ट आहे ह्याच्या बद्धल शंकाच नाही कारण सर्व मराठी channels तसेच म्हणतात. Fine … पण ह्या अस्मितेचा वारस खरा कोण ? Who  is the real मराठी I sayyy … ? कृपया एकच tick करणे :

(अ)  शिव सैनिक 
(ब) कर्नल प्रसाद पुरोहित 
(स) पंकज मुंडे 
(ए) शोभा डे 
(द) none of the above 
  
शेवटचा पर्याय tick केला तर उत्तमच … यः पश्यसि सः पश्यसि… तुम्ही निखिल वागळे नक्कीच पाहता … माझ्या प्रमाणे … ha ,ha ha …!

*****
 आषाढी एकादशी च्या प्रसंगी, आमच्या एका जुन्या इंग्रजी blog चे excerpts http://www.indrayanikaathi.com/2013/06/travel-in-search-of-king-solomons.html:
***** 

Many a wise line has been uttered on the subject of Travel, some of which have graced and added colour to our blog as well, to recall a few, the one by T.S.Eliot about rediscovering your own abode, another by Disraeli, “Like all great travellers, I have seen more than I remember, and remember more than I have seen..”

Today, simply stated, we propose to take a hard look at the underbelly of that graaanddd idea, blessed by al-Beruni, al-Vasco, ibn-batuta...of ibn batuta pehen ke juta nikal pada toofan me, thodi hawa naak me ghus gayi, thodi ghus gayi kaan me...!

We take up the cause the Warkaris towards the end, of course…. 

Travellers of Vitthal-  Pandhari  che Warkari :

Till matters are settled as regards the benefits of Travel, we’d like to pay our obeisance to the Warkaris. They do pride to ‘Tourism’ though people tend to misclassify them into that obnoxious category “tirthyatri”.

Residing at Parel Village, Mumbai 400 012 in 2006, we booked a cab for Hari Hareshwar, intending to depart by 6.00 AM for our little holiday. The cab was nowhere in sight, and we were constrained to call the intermediary Digamber Kadam. Nahi nahi saheb, tumchich chuk asnaar, bagha ki jara khali jawun- warkari aahe saheb driver...you’d better be sure Sir, the driver is a Warkari...! The tribe whose public face is the Sigma 6 Dabbawalas of Mumbai! Warkaris of Lord Vitthal of Pandharpur, who faithfully undertake on foot every aashadhi ekadashi  the 250 km. journey from their remote abodes, nacheez proposes, are the real  substantial Travellers of our times...

In the angrezi section above, the idea and purpose of Travel- flows from  the Destination to the Traveller- while in case of the Warkaris, it originates from the Traveller, and flows to the Destination- Vitthal’s home. Who are the real Travellers, I sayyyy...!? According to the neat Travel Literature, the Mega Spenders, no? People on a 7 and half day Tour, who’d rather capture the sights on Handycams for posterity rather than enjoy the here and now...?

Just undertake a wari with the guys from Indrayanikaathi...the REAL Marathis, farmers who would rather swallow poison when their lenders were distressed, than cause losses of crores to Public Sector Banks- you know, itrup Group- promoted by that overweight featherweight from Nagpur... ekda hakalla hota ... punnha ugawala...

Warkaris are the real inheritors of Dynaneshwar  Mauli and Tukaram Maharaj...the Warkaris who care little for the ideology of our Marathi arm-chair intellectuals- the 2% middle classes who jalaoed ghee ka diyaas when a humble monument was pulled down in presence of 88 aspiring PMs of our land!   

The 2% is more concerned with the hygiene issues inevitable with so many people congregating... that's what they pretend during the chaityabhumi festivities also...what better occasion could there be to test your PM's mobile-toilet theories I sayyy...seems we're too selective about our amnesias ...

TAILPIECE: 

How do they do it- these Dabbawalas of Mumbai- sigma six of course allows only 3-4 wrong deliveries for a million deliveries. Digamber has a nice anecdote to relate:

This dabbawala friend was once faced with a perplexing situation- somebody spilled paint on the colour codes of two tiffin-boxes- ‘dabbas’. He was left holding two dabbas with identical looking codes as a result of the snafus. But he intelligently delivered the right dabba to the right owner- how..? “Mya ughdum bagitla, eka dabya mandi methi chi bhaji hoti ani mal thawuk hota ki Shevde sahebanchya dabbyat baryachda methi chi bhaji aste…- ani Phlumare sahebanchi baayko bahutek batatich deti ”-  I simply opened one dabba, and finding methi- chi- bhaji in one of them, concluded that it should belong to Shevde saheb, for I know it’s often there in his dabba, while Phulmare saheb’s wife usually serves him potatoes…!


हिला ओळखले ? ही मराठी अस्मिता  
आणी हे तिचे खरे रक्षक/पालक  : 

Sunday, December 28, 2014

GOODBYE MAJULI

जोरहाट जवळ उत्तर पुर्वेच्या पूर्वेला असलेले माजुली हे द्विप जगातले सर्वात मोठे riverine island. अर्थात ४२२ वर्ग किमी च्या ह्या धरती ला सामावून घेणारा   एकमेव उमेदवार प्रचंड नद ब्रह्मपुत्रच असणार  नाही का …? आता मुंबई नगरपालिकेच्या ताब्यात साधारण एव्हडा area  आहे, पण ह्या द्विपचे वर्गफळ १८व्या शतकात तिप्पट असत. दोन त्रितीयौंश area हा ह्या काळात erosion ला बळी पडला . UNESCO कडुन World Heritage च्या दर्ज्या चि अपेक्षा असते, बहुतेक मरणोपरांत मिळेल …. गालातल्या तुमच्या लिमलेट च्या गोळी प्रमाणे २० वर्ष्यात बेट विरघळणार असा कयास आहे माजुली हा  शब्द सदा मला इंद्रायणीकाठी जल समाधी घेणाऱ्या 'माउली ' ची आठवण करून देतो आसाम च्या संस्कृती चे पाळणाघर हेच प्रभाग होते. ब्रह्मपुत्रेचे काठ हि इंद्रायणी सारखेच फलदायी म्हणायचे !

१४४ गावें ह्या बेटा वर वसली आहेत व जनसंख्या आहे दीड लाख मिसिंग व देउरि  tribes- प्रजाति इथे बहुलतेत आहेत . सोनोवाल हे इथले फार common  असलेले  आडनाव. ह्या बेटावर एक सुद्धा factory वा इन्ट भट्टा  नाही त्या मुळे शुद्ध सात्विक हवामाना ची हमी ! सांगायलाच नको कि सर्व भारतीयांची बँक इथेही पोहोचली आहे, आणि त्यामुळे ह्या बेटा वरचे दुर्मिळ अनुभव आम्हास कर्तव्य स्वरुपात मिळाले….अत्त्यन्त हवे-हवेशे वाटणारे कर्तव्य ! माजुली मुगा सिल्क करता प्रसिध्ध आहेच, पण सर्वात ऐतिहासिक महत्वाचे म्हणजे वैष्णव সত্ৰ : सत्रं  अर्थात मराठीत 'छत्र'…म्हणज्ये मठ .  पंधराव्या शतकात संत श्रीमंत शंकरादेवांने इथे वैष्णव मान्यतेला एका अद्वैत परंपरेत introduce केले . आसामी हिंदूंचे धार्मिक केंद्र हे मूर्ती-विरहित 'नामघर',  जिथे गिरीज्या किंवा मशिदी प्रमाणे जमात  एकत्रित होवून प्रभु-नामस्मरण करते.  Prayer lead  करणारे 'पाठक '… हे पाठक म्हणज्ये  शुद्ध readers  हं आपल्या कडील ब्राह्मण नव्हे, त्या मुळे  त्यांना 'मूर्ती' ह्या प्रकारात लेशमात्र हि वाणिज्यिक रुची  वा निहित स्वार्थ नसत … 

२०१० साली NE मध्ये पदार्पण केल्यावर पडलेले एक गहन कोडे असे, कि ह्या बेटा वर शंकरदेव का बरे गेले, आणि दीड लाख लोकांनी तरी आठ किमी रुंद आणि शंभर मीटर खोल पात्रं ओलांडायचे धाडस का बरे केले ? उत्तर सापडले बिरबल अकबर च्या एका कथेत- एका- say,  काबुल च्या आमीर ने अकबर च्या दरबारात एक मटकं प्रस्तुत केले, आणि त्यात होता एक भोपळा, जेमतेम माठात मावेल इतका बिरबल ने कोडे सोडवले- भोपळा बालपणीच माठात प्रविष्ट झालेला होता, आणखी माजुली वरची जनता आणि शंकरदेवांची वारसा- द्वीपाच्या निर्मिती च्या आधी पासून तेथे स्थायिक होती!

१७५० साली आसाम ब्रह्मपुत्रेच्या महापुराला बळी पडले व काही नवे geographical features create झाले - सर्व NE पहिले आसामचं होते नाही कां ? जोरहाट च्या पूर्वेला नदाला दोन वाटा फुटल्या- दक्षिणेला बुर्ही फाटा आणि  उत्तरेला लोहित फाटा, ज्याला असमिया भाषेत xhyuti म्हणतात. गम्मत अशी कि १९० किमी च्या अंतरावर downstream दोन्ही फाटे मिळाले, आणि जन्म झाला माजुली चा ! हि घटना इतकी prominent होती कि तिबेट मध्ये १००० किमी दूर लोहित ला नवे नाव मिळाले- झायू क्यू, ब्राह्म्पुत्राला त्सांग्पो म्हणतात

डिसेंबर २०१३ साली आम्ही रोइंग करता निघालो bird -watching करता, पण थंडी मुळे प्रयास तिनसुकिया जवळ सैकोवा अभयारण्यात सोडायला लागला, where we saw freshwater dolphins. ब्रह्मदेशा पासून तिनसुकिया मात्र १०० किमी, लेडो जवळ. लेडो टी हा share BSE  वर ७०-७५ रु असा quote होतो. दुसऱ्या विश्व युद्धाच्या वेळेस रसद चीन मध्ये पोहोचवण्या करिता इंग्रजांनी लेडो ते कुन्मिंग (युन्नान) रस्ता बनवला, नाव होतं Stilwell Road -after US Gen  Joseph Stilwell- चिअङ्ग काई शेक ने हे नाव सुचवले असे म्हणतात.

तर तेवीस डिसेंबर ला आम्ही ferry ने, आमच्या innova सकट माजुली या बेटा वर उतरलो. सायं ७ वाजले होते, म्हणज्ये  अंधार! (normally ५ वाजता शेवटची ferry संपते). जोरहाट जवळून ह्या ferry सुटतात , व तेथे नदी चे पात्र ८ किमी आहे. दणकट प्रवाहा मुळे तास भराचा प्रवास . आम्हाला receive  करायला आलेले आमच्या संस्थेतले मित्र, आणि वर स्मित करणारा अर्धाधिक चांदोबा- gibbous moon!

इथले आकाश कुठे आढळेल !? स्फटिका सारखे स्वच्छ, एखाद्या planetarium च्या छताची आठवण करून देणारेआमचे चिरंजीव व आमचे security officer मेजर शर्मा हे अंतरीक्ष विशेषज्ञ असल्या मुळे सर्वप्रथम लक्ष आभाळा कडे ! माजुलीत बनणाऱ्या सर्वात उंच इमारतीच्या वरून त्यान्ने सर्वांना नक्षत्रांचे दिव्य दर्शन घडवले आणि एका कोपरयात दडलेला बृहस्पति … !

दुसऱ्या दिवशी माजुलीला आमच्याप्रमाणेच आलेले पाव्हणे म्हणजे पाखरे पक्षी ह्यांस भेट दिल्यावर माजुली ला येण्याचे मुख्य प्रयोजानाकडे आम्ही वळलो: सत्त्रांचे दर्शन. NE मध्ये श्रीमंत शंकरदेव ह्यांनी घातलेल्या वैष्णव परंपरेचे far reaching geopolitical परिणाम झाले,  म्हणजे तो श्रीमंतांचा उद्देश्य नव्हता, ते निव्वळ प्रेमाचा मजकूर सांगत …mainland वर समसामयिक भक्ति movement ला समांतर अशी शंकरदेवांची तत्व होती . 

Continent of Circe ह्या पुस्तकात निराद चौधरी लिहितात कि "बंगाल्यान्ने ब्रह्मदेशच्या शान प्रजातीचे नातेवाईक असलेल्या अहोमांना 'सुसंस्कृत' केले, व त्याननेच आमच्या विरुध्ध शस्त्र उचलली …. हे योगदान बंगाल्य्यांने केले नसते तर अहोम हि 'गारो, नागा ,खासी,कुकी' जातीन सारखे मागासलेले राहून गेले असते …." काही म्हणा, चौधरी कडून असलं सांप्रदायिक भाष्य अपेक्षित नाही, बहुतेक emotion got the better of his wits…! आज ह्या चार प्रजातीतले लोकं भारतात कुठल्याही नागरिकां पेक्षा कुठल्या ही दृष्टीने कमी नाहीत कोण आहेत संगमा , लिंगडो,  मॅरी कॉम…   आणि आपण आसामी लोकांचा पक्ष न ऐकता का बरं असे कुप्रचार ऐकावे ? आज NE च्या cultural cauldron मध्ये Indian subcontinental genes चे कायम असे संमिश्रण झाले आहे, पण निस्संशय तिबेट किंवा चीन किंवा ब्रह्मदेशाशी इथल्या tribes चे सख्य काही कमी नव्हते स्वेच्छे ने त्यांने शंकरदेवांचा शब्द ऐकला आणि श्रीमंत शंकरदेव ह्यांने कधी चौधरी सारखी मग्रुरी दर्शविली नाही कि Hindutva brigade प्रमाणे नग्न-तांडव हि केला नाही आसामी वैष्णव हे ललित कलांचे विलक्षण पुढारी होते . भूपेन हझारिका ह्यांने १२ वर्षाच्या कोवळ्या वयात संगीताच्या व्यासपीठेवर पदार्पण केले शंकरदेवांच्या एका बोरगीताने . ते म्हणत शंकरदेव हे माझ्या संगीताचे रहस्य आहेत…. आसाम चे शास्त्रीय नृत्य 'सत्त्रिय' हेही शंकरदेव नेच निर्माण केले (लोक नृत्य अर्थात बिहू). खरं तर NE ची political history पूर्वे कडून आलेले mongoloid प्रजाति आणि Indian mainland tradition च्या संमिश्रण ह्याची वार्ता आहे . कूच बिहार पर्यंत च्या dynasties ने आसाम मध्ये हक्क गाजवला अहे. मुगल शासकांने १६७१ सालात सराई घाटच्या युद्धात अहोम राजा च्या हस्ते पराजय झाल्या वर आसाम चा नाद सोडला. वैष्णव movement च्या प्रभावात येवून वर्तमान संस्कृति चा पाया टाकला … बंगला आणि अहोमिया भाषा सोबतच विकसित झाल्या … दोन्ही भाषांचे  साम्य पाहून अहोमिया बंगला पासून निर्माण झाली असे म्हणणे गैर समज आहे, ह्याचे प्रमाण आसामी विद्वान दाखवितात … 

पांडुरंग… असुदे !…. तर आम्ही गेलो गडमुर सत्र बघायला . ह्या सत्राची स्थापना सोळाव्या शतकात झाली . एकोणीसव्या शतक पर्यंत सत्रांच्या पक्क्या इमारती नसतगडमुर सत्राची इमारत पहिल्यांदा उभारली पितांबरदेव (१८८५-१९६२) ह्यांनी . पितांबरदेव हे शारीरिक धडधाकटपणाचे शौकीन इंग्रजांना त्यांने लढा दिला व त्यावेळची अनेक शस्त्रास्त्रे  सत्राच्या परिसरात आढळतात.

आता नेहमी चे आमचे stunning visuals ( हा, हा … ):
video
मिसेस च्या सेल फोन च्या दृष्टीतून गड्मुर सत्र

आजचे सत्रिय नृत्य 


एक सत्रिय मुद्रा 

नभ निकस गयो चंद्रमा !

प्रशंसका सोबत रजनीकांत !

शर्मिले हमसफर!

अशी हि फेरी

video
गुडबाय माजुली!

Friday, June 13, 2014

निर्माल्याची शिदोरी

देवपुजेत उरलेल्या  बेलपत्र-फुले -दुर्वा-इत्यादि च्या गुंत्या ला आम्ही लहान असतांना कचऱ्या  प्रमाणेच समजत असू, जेंह्वा आई ने त्याचे महत्व- म्हणजे देवाने पृथ्वी वर सोडलेले पदार्थ वगैरे वगैरेआम्हा भावंडांना पटवून दिले. बालमनाला ते पटले, आम्ही त्या holy residue ला पुजे इतकेच पवित्र समजू लागलो! कित्येक किलो निर्माल्य आम्ही जोपासत, यमुना धोक्याची पात्री- danger mark - cross करील तेंह्वा cycle वर २५ कि . मि. टांग टाकून विसर्जित करण्या करता! सगळा ध्यास पूजा करत असतां निर्माल्या कडेच- गणपति स्नाना नंतर पाणी टाकायला पात्र इत्यादितू नेहमी विसरतेस वगैरे- first Mom, then kids ' Mom … 


आता शिलॉंग किंवा गौहाटी मध्ये काय? असा प्रश्ण पूजा करतांना पडतो  …  विशेषतः गौरी -गणपति  च्या वेळेसगौहाटीत obviously आम्ही ब्रह्मपुत्रे च्या मद्धोमध विसर्जन करितोआणि शिलॉंग? आमच्या घर-मालकिणीने, म्हणजे डॉ. बेलोरिस ने आम्हाला कुठेही निर्माल्य विसर्जित करण्या बाबत प्रेमाची, पण सख्त ताकीद दिली, लबान ब्रिज खाली निर्माल्य  सोडणे approve केले. ती नदीच, असे ती बोलली- Crinoline  Falls मधून उद्भवलेली! शिवाय कितिही Christianity follow केली, तरी प्रकृति पुजारी खासी लोकं आहेतच कि

आणि खामोश! शिलॉंग च्या गटारीतले पाणी अन्य शहरां च्या drinking water supply पेक्ष्या विशुद्ध बरकां !?

निर्माल्याचे महत्व बोरकरांच्या ह्या कवितेत पं  अभिषेकीजिं ने वर्णन केले आहे: शिवरंजनी भजन: अवश्य ऐकणे-

नाही पुण्याची मोजणी
नाही पापाची टोचणी
जिणे गंगौघाचे पाणी

कशाचा लागभाग
कशाचा पाठलाग
आम्ही हो फुलांचे पराग

आम्हां नाही नामरूप
आम्ही आकाशस्वरूप
जसा निळानिळा धूप

पूजेतल्या पानाफुलां
मृत्यु सर्वांगसोहळा

मृत्यू ची पवित्रता…। निर्माल्याचे मृत्त्युशी समीकरण …। हाच जीवनाचा सार असेल…?

हे लिहिल्या नंतर बोरकर, गोव्याचे महाकवि , काही महिन्यातच निर्वाण पावले…  

Tuesday, April 15, 2014

नागा गुडी २०१४ इस्वी

२०१३ प्रमाणेच २०१४ इस्वी चा पाडवा आम्ही नागा गुडी उभारून साजरा केला! ह्या वेळेस अंगामी भाल्या वर तीन कलात्मक नागा प्रजातींच्या stoles चा प्रयोग केलेला  आपण खाली बघू शकता:

सर्वात सुंदर: आओ (मोकोकचुंग)
अंगामी (कोहिमा)
सेमा (जुह्नोबोतो)

Sunday, March 9, 2014

विदुषी सौ मालिनी ताई - सुसंगत

वाय. गोपाळकृष्ण "इंद्रायणीकाठी" ह्या ब्लॉग चे प्रेरक … मूळतः हा ब्लॉग शास्त्रीय संगीता बद्धल सौ (शास्त्रीय गायिका ) आणि लेखक (dabbler ) ह्यांच्या संवादां   बद्धल असे- इंग्रजीत … ही संभाषणे गुवाहाटी शिलॉंग Highway NH ४० वर शनिवारी होत , आमची राजधानी weekend करिता मेघालय ला हलवतांना …. आईंच्या आग्रहा वरून त्यात मराठी ची भर पडली, आणि हिरव्या चाफ्या च्या शोधांत आम्ही निघालो! मुद्दा  असा, कि संगीताच्या मार्गा वरून भटक्ल्यास गोपाळ हिरमुसतात, म्हणून आज मराठी blog वर तेच प्रयोग करून पाहतो …!  

असो! नगाम्पु कुकी- आमचे ex-Army वाहन चालक, तैयार, Scorpio चा AUX stereo-pin ला connect करून ! नेहमी च्या सवयी प्रमाणे पहिले गाणे ''छा गये बादल नील गगन पर ''- निझामुद्दीन खान च्या वेड  लावणाऱ्या तबल्या करता, तद्नंतर मालिनी ताईंचा वेड लावणारा   चारुकेशी -ना वक्त कि सीमा, ना समय का बंधन …. आणि शेवटी- नया-बंगला सोडता-क्षणी- main course-ताईंचा मारवा/मालकौंस/सोहनी Lummawrie, Laitumkrah ला मध्यरात्री घरी पोहोचत पर्यंत ताई नेमकं शेवट ची तिहाई घेतांत -she is so systematic , you know -गणितज्ञ आहेत त्या …! आणि ज्या प्रमाणे आम्हां सर्वांना NH  ४० ची वळणोन-वळणे ठावुक आहेत, त्याच प्रमाणे त्या जादुई रचनांचे काने -कोपरे-लागे-बांधे सुध्धा … कारण जर आम्ही ह्या रस्त्या वर 'x' दा फिरकलो आहोत, तर (k+x) वेळा बंदिशांचे श्रवण केलेले …व्हेयर  'k' इज अ पॉझिटिव इंटिग्रल कॉन्स्टंट आणि 'x',  अ व्हैरिएबल   … 

आजचे मुद्दे थोडक्यात असे

(i) Youtube वर ताईंची भेट कृपया ऐकावी … artiste चे संगतकारांशी संबंध … कसे प्रेमाचे असावेत …

मालकौंस ऐकतांना आज आम्ही पेटी आणि तबल्या वर ध्यान केंद्रित करतो .…. बहुदा पं. थत्ते आणि पं. कामत असावेत … काय पण सुरेख ती पेटी …


संतांनी सांगितले, आणि आपण सर्वांनी हे अनुभविले … जगात दोनच prime movers आहेत नाहीकां …? प्रेम आणि भीति … Love -Fear. . ? Recital मध्ये you can promote an unhealthy competitiveness…  that is antagonism …Fear …  the sort डांबरट Hairy Harry and Her Highness do  …  or it  could be goodwill amongst all men (which includes women, he, he …)

आमच्या सौं च्या मतां-प्रमाणे ताईंच्या ह्या मालकौंसात संगतकारांने सुद्धा अत्योच्च असे शिखर गाठले . Motivated संगतकार  संपूर्ण अनुभवाला एका अनोख्या पातळी वर नेवू शकतातथत्ते किंवा वळवलकरां सारखे संगतकार … ते गुणवत्ते चे एक safety net- अगदी सर्कशी सारखे … निर्मीत करतात, ज्याच्या खाली main कलाकार घसरू शकत नाही … शेवटी vocal मध्ये team -work असणे सुखाचेच नाही का? मोठ मोठे कलाकार आपण notice करतो … पंडित भीमसेन असो वा  मालिनीताई … आपल्या तल्लीनतेत संगतकारानशीच स्मितहास्य करतात, audience शी नव्हे … ताईंच्या मालकौंसात तर ताईंने चक्कं दोघा संगतकारांना आपसात सवाल जवाब करण्याची संधी हि दिलेली !

ह्या प्रेमळ माहौल मुळेच ताईंचे recital is different ….ताई is different … आप सौ साल और  गायें…. ! 

(ii) पंडित भीमसेन हे एकदम मौलिक व्यक्तित्व …. original… left no photo-copies behind … only one or two smudgy carbon-copies … प्रश्ण असा कि का बऱ्याचदा सबंध बंदिशी-च्या-बंदिशी त्यांने एखाद्या अभंगा भोवती विणल्या?  उदा. अणुरेणिया थोकडा ( पुन्हा मालकौंस ) चे संपूर्ण version , जे त्यांने UK मध्ये माता निर्मला देवी (हरीश साळवे ह्यांच्या सख्या आत्याबाई) ह्यांच्या उपस्थितीत म्हंटले …किंवा  तीर्थ विठ्ठलं क्षेत्र विठ्ठलं… (अहीर भैरव- १९७५ चे सवाई गंधर्व, पुणे)


पंडितजी रसिकराज, आणि एका प्रस्तुतीत वेगवेगळे घटक अर्थात elements महत्वाचे असतात- राग प्रकृति, काळ-वेळ, शब्द, भाव, felicity, style, इ. -हे त्यांना प्रकर्षाने  जाणवत …. असे आम्ही १२ वर्ष पूर्वी इंदूर येथे green-room मध्ये झालेल्या चर्चेत त्यांच्या तोंडून ऐकले. त्यामुळे त्यांने सास-ननदिया-सौतन-पनघट च्या रटाळ रंगांच्या शिवाय अनेकोनेक इंद्रधनुषी असे रंग प्रचुर मात्रेत वापरले- सास-ननद की नसीहात से बगावत म्हणायची!…मागे असेच काही पंडित जसराज अमीर खुसरो च्या वारसा पलिकडे जायला हवे, असं बोलले होते … जसराज ही शब्दयुति चे master आहेतंच … 


On the lighter side,… freakonomic करण असे, chemically induced तंद्रीत सहजच कलाकार रस्ता विसरेल, तेंह्वा भरपूर direction signboards हवेत, आणि ते सहज प्रदान करंत अभंगांचे शब्द आणि भाव…! no disrespect meant हं! 


मागे मी पंडितजींच्या हाव-भावांवर इंग्रजी ब्लॉग मध्ये काही लिहिले, ते असे… Secret Weapons of Pandit Bhimsen Joshi …